12 Financieel jaarverslag

Om te monitoren of de financiële positie van onze hogeschool gezond is, gebruiken we enkele financiële kengetallen. De positie eind 2023 van deze kengetallen lichten we hieronder toe.

De liquiditeitsratio’s zijn toegenomen ten opzichte van de stand per eind 2022. De toename in de liquiditeitsratio’s wordt veroorzaakt door het gerealiseerde resultaat en een toename van de vooruitontvangen bedragen (onder andere krimpgelden, een nadere toelichting is opgenomen in hoofdstuk 12.6). In 2023 heeft de Inspectie van het Onderwijs de signaleringswaarde ten aanzien van de liquiditeiten verlaagd naar 0,50. De liquiditeitratio's ultimo 2023 zijn hoger dan de signaleringswaarde van 0,50 die door de Inspectie van het Onderwijs is gesteld. Naast de aanwezige liquide middelen beschikt NHL Stenden over de mogelijkheid om bij het ministerie van Financiën krediet in rekening courant op te nemen ten bedrage van € 15,0 miljoen (2022: € 15,0 miljoen). Verder heeft de Stichting NHL Stenden Hogeschool de beschikking over een intraday kredietfaciliteit ter hoogte van € 23,9 miljoen.

De solvabiliteitratio is in lichte mate toegenomen ten opzichte van eind 2022. Dit wordt veroorzaakt door de toevoeging van het positieve resultaat aan het eigen vermogen. De solvabiliteitratio's ligt boven de signaleringswaarde van 0,30 die door de Inspectie van het Onderwijs is gesteld.

Het publieke eigen vermogen is licht toegenomen ten opzichte van eind 2022. Deze toename wordt veroorzaakt door de toevoeging van het publieke resultaat gerealiseerd in 2023 (€ 7,4 miljoen). Het publiek eigen vermogen per 31 december 2023 blijft ruim onder de norm van € 170,9 miljoen. 

Toelichting ontwikkeling balans 

Het balanstotaal neemt ten opzichte van 2022 toe. Hieronder volgt een puntsgewijze opsomming van de ontwikkelingen die invloed hadden op deze stijging:

• De materiële vaste activa zijn € 1,0 miljoen in waarde afgenomen als gevolg van de afschrijvingslast van € 13,9 miljoen en de (des)investeringen van € 12,9 miljoen. De gerealiseerde investeringen zijn € 2,9 miljoen lager in vergelijking met het begrote investeringsbedrag (€ 15,8 miljoen). De begrote investeringen voor vastgoed hebben door externe factoren (onvoldoende capaciteit bij aannemers) vertraging opgelopen. De gerealiseerde investeringen bestaan uit reguliere
  vervangingsinvesteringen, duurzaamheidsinvesteringen en diverse verbouwingen op de onderwijslocaties.
• De vorderingen zijn in totaal € 5,5 miljoen toegenomen. Deze toename wordt voornamelijk veroorzaakt door het openstaande rekeningcourant tegoed met CIS Campus Emmen BV en een toename van de debiteuren positie.
• De liquide middelen zijn per balansdatum toegenomen met € 7,9 miljoen. Deze toename wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door het positieve resultaat en het vooruitontvangen van de Krimpgelden. Voor een uitgebreide toelichting zie het kasstroomoverzicht zoals deze is opgenomen in de geconsolideerde jaarrekening.
• Het eigen vermogen is toegenomen als gevolg van de toevoeging van het geconsolideerde resultaat 2023 van € 7,3 miljoen. Dit resultaat bestaat uit € 7,4 miljoen positief publiek resultaat en € 0,1 miljoen negatief privaat resultaat.
• De toename van de voorzieningen (€ 1,8 miljoen) wordt met name veroorzaakt door een aanpassing in een van de schattingen (als gevolg van de herziene notitie impact regelingen duurzame inzetbaarheid op jaarverslaggeving onderwijs) die wordt gebruik bij berekenen van de voorziening in verband met de regeling Werktijdvermindering Senioren.
• De langlopende schulden zijn afgenomen met € 3,8 miljoen. Dit wordt veroorzaakt door de reguliere aflossing op de lopende leningen.
• De kortlopende schulden zijn toegenomen met € 7,2 miljoen. Deze toename wordt onder andere veroorzaakt door het stijgen van de overlopende post in verband vooruit ontvangen subsidies en het toenemen van de vooruit ontvangen niet normatieve rijksbijdrage (voornamelijk veroorzaakt door de Krimpgelden).

De hogeschool conformeert zich aan de Regeling beleggen, lenen en derivaten OCW 2016. In 2023 heeft NHL Stenden haar treasurystatuut bijgewerkt op basis van de laatste wet- en regelgeving en inzichten. Het bijgewerkte treasurystatuut is door de Raad van Toezicht goedgekeurd. Gedurende 2023 is er conform het goedgekeurde beleid gehandeld: NHL Stenden heeft een strategie van niet speculeren, waarbij wordt uitgegaan van schatkistbankieren en het beleggen en belenen van middelen hoofdzakelijk bij het ministerie van Financiën. Ook voor het valutabeleid kiest de hogeschool voor prudent en eenvoudig beleid (geen complexe instrumenten), gericht op minimalisatie van de (koers)risico’s. De hogeschool had geen beleggingen en maakt geen gebruik van derivaten. Een overzicht van de aanwezige leningen is in de onderstaande tabel opgenomen.

De investeringen  worden gefinancierd doormiddel van de reguliere kasstromen van NHL Stenden.

Toelichting baten

• De rijksbijdrage voor 2024 daalt ten opzichte van de realisatie 2023, ondanks de toevoeging van de loonprijscompensatie en krimpgelden. Deze daling wordt veroorzaakt door een daling in de student­aantallen (t-2 systematiek) en een daling van de onderwijsbekostiging in het financiële macrokader. De rijksbijdrage voor 2024 is gebaseerd op de 1e rijksbijdrage brief van 2024 (€ 195,7 mln.), de vrijval van de op de balans opgenomen NPO-middelen (€ 3,1 mln.), de vrijval van de op de balans opgenomen krimpgelden (€ 1,6 mln.), een voorschot op de loonprijscompensatie (€ 7,7 mln.) en de verwachte overige rijksbijdragen (€ 0,4 mln.).
• De college-, cursus-, les- en examengelden voor de begroting 2024 zijn ingeschat op basis van de studenten­aantallen per 1 september 2023 (eerste acht maanden van het jaar) en de prognose per 1 oktober 2024 (laatste vier maanden van het jaar). Hierbij is (op basis van een meerjarig ervarings­cijfer) rekening gehouden met uitval en de bijbehorende restitutie. De college-, cursus-, les- en examengelden zijn € 3,8 mln. hoger dan de realisatie 2023. Een stijging van het tarief van het collegegeld in studiejaar 2023 - 2024 (+4,75%) en studiejaar 2024 – 2025 (+9,25%) zorgt voor deze stijging van de collegegelden in de begroting 2024.
• Op totaalniveau blijven de overige rijksbijdragen en subsidies, baten in opdracht van derden en overige baten in de begroting 2024 in lijn met de realisatie 2023.

Toelichting lasten

• De personele lasten nemen in de begroting 2024 met € 5,7 mln. toe ten opzichte van de realisatie 2023. Deze toename wordt onder andere veroorzaakt door de loonstijgingen die zijn vastgesteld in de cao-hbo 2023 – 2024. Het begrote aantal FTE daalt met 34 ten opzichte van de realisatie 2023. Het percentage personele lasten / totaal baten stijgt van 73,4% (2023) naar 75,3% (2024).  
• De begrote afschrijvingslast 2024 is hoger dan de afschrijvingslast 2023 als gevolg van de geplande investeringen in 2024 (zie ook investeringsbegroting). De afschrijvingen zijn begroot op basis van de huidige afschrijvingen en de investeringsbegroting 2024. Hierbij is per activum een inschatting gemaakt van het moment van ingebruikname.
• De begrote huisvestingslasten in 2024 dalen met € 2,1 mln. ten opzichte van de realisatie 2023. Deze daling dient gerealiseerd te worden door diverse bezuinigingen door te voeren, denk hierbij aan het verminderen van de schoonmaakkosten, onderhoudskosten, beveiligingskosten en huur. 
• Bij de overige lasten zien we een toename van € 3,0 mln. ten opzichte van de realisatie 2023. Deze toename wordt onder andere veroorzaakt door hogere advieskosten zoals bijvoorbeeld voor het ontwikkelen van de studentenapp YOS.
• De begrote financiële baten en lasten in de begroting 2024 liggen in lijn met de realisatie 2023.

B1. Rapportage bestaan en werking intern risicobeheersingssysteem

Risicohouding
De risicobereidheid (risk appetite) van de hogeschool is, als maatschappelijke organisatie, te kwalificeren als risicoavers. Dit betekent dat (grote) risico’s niet willens en wetens actief worden opgezocht. Risicoavers betekent overigens niet dat NHL Stenden geen risico’s loopt of dat risico’s nooit bewust worden gelopen. We gaan echter voorzichtig om met de ons ter beschikking gestelde publieke middelen en we maken inzichtelijk welke risico’s we lopen. Dit gebeurt veelal door middel van een periodieke risico-inschatting inclusief te nemen beheersingsmaatregelen.

De medewerkers hebben iedere dag een grote verantwoordelijkheid voor het maken van de juiste afwegingen. Het bestuur onderkent dat medewerkers dit alleen succesvol kunnen doen als risicomanagement niet een doel op zich is, maar een instrument waarmee het mogelijk wordt om expliciet inzicht en bewustzijn te creëren in de mate waarin de gestelde doelstellingen voor onze studenten, de beroepspraktijk en de maatschappelijke omgeving worden gerealiseerd.

Risicobeheersingssysteem
Op basis van de notitie risicomanagement heeft het College van Bestuur vastgesteld dat risicobeheersing integraal en expliciet ingepast wordt in de bestaande planning- en controlcyclus. Dit betekent dat risico’s breed in de organisatie benoemd en geadresseerd worden. Periodiek wordt, in afstemming met de Raad van Toezicht, de bestaande strategische risicoanalyse door het College van Bestuur en de directeuren geactualiseerd op basis van de gestelde doelen in het strategisch instellingsplan.

Jaarlijks worden de risicoparagrafen vanuit de jaarplannen van de academies en de diensten besproken met het College van Bestuur. Deze worden afgestemd met de strategische risico’s die zijn geïdentificeerd via de reguliere planning- en controlcyclus. Dit op basis van de vastgestelde kaderbrief, de daaraan gerelateerde jaarplannen van de organisatieonderdelen, de periodieke informatievoorziening en de periodieke trimestergesprekken tussen de directeuren van de organisatieonderdelen en het College van Bestuur.

De operationele risico’s en beheersingsmaatregelen zijn vervolgens verankerd in de operationele processen. 

B2. Beschrijving van de belangrijkste risico’s en onzekerheden
Op basis van de bijgestelde strategische risicokaart per april 2024 volgen hierna de risico’s met de hoogste bruto-kans en impact tezamen met de daaraan gekoppelde beheersmaatregelen. De risico’s staan in relatie tot de doelstellingen van de hogeschool. Hierin worden ook risico’s als compliance, privacy en financiële risico’s meegenomen.

Strategische risico's
Conform het strategisch instellingsplan is het uiteindelijke doel van NHL Stenden de hoogst mogelijke kwaliteit in onderwijs, onderzoek en voorzieningen te bieden aan de studenten, aan docenten, aan de beroepspraktijk en de maatschappelijke omgeving. Deze is in de strategische risicokaart onderverdeeld naar:

• De hoogst mogelijke kwaliteit van onderwijs en onderzoek bieden op basis van ons unieke profiel, zijnde DBE, zwaartepunten en geïnternationaliseerde hogeschool.
• De hoogst mogelijke kwaliteit van voorzieningen bieden.
• De kwaliteit van onze medewerkers en organisatie optimaliseren.

De onderkende risico’s volgens de geactualiseerde strategische risicokaart zijn als volgt:

• Door de verwachte krimp in het aantal studenten kan de hogeschool de gestelde doelen niet realiseren omdat er minder middelen beschikbaar komen. Beheersmaatregelen om dit risico te verzachten, zijn het voeren van portfoliodiscussie en het opstellen van een portfolioanalyse. Aan de hand hiervan kunnen we scenario's schetsen en keuzes maken in het portfolio. De verwachte krimp in studentenaantallen zal hierbij elders opvangen moeten worden door middel van flexibel onderwijs en afstandsonderwijs, internationalisering en overige activiteiten. Hierbij is het van belang om een voldoende flexibele schil en een flexibele kostenstructuur aan te houden, zodat we kunnen meebewegen met de omvang van de studentenpopulatie.
• De continuïteit van ons onderwijs kan bedreigd worden door een cyberaanval. Als beheersmaatregel investeert NHL Stenden in de volwassenheid van de security organisatie. Met behulp van het informatiebeveiligingsbeleid willen we onze security organisatie voor 10 systemen op minimaal CMM niveau 3 brengen en daar houden.
• De instroom blijft achter in combinatie met een toename van langstudeerders, wat gevolgen heeft voor de bekostiging vanwege een dalend bekostigingspercentage. Als beheersmaatregel wordt ingezet op marketing- en wervingscampagnes en het sturen op onderwijsrendementen. Daarnaast voeren we portfoliodiscussies, schetsen we scenario’s en maken we op basis daarvan keuzes.
• We kunnen onvoldoende gekwalificeerde medewerkers vinden als gevolg van de arbeidsmarktkrapte. Beheersmaatregelen zijn het stimuleren van een uitdagende werkomgeving. Daarnaast het profileren van excellent werkgeverschap richting de arbeidsmarkt.
• De kwaliteit van de medewerkers kunnen we niet meer op het gewenste niveau houden in verband met de strategie en ontwikkeling die om andere (leiderschaps-) competenties vragen en de afname van de personeelsaantallen. Beheersmaatregelen zijn professionalisering van het personeel en sturen op strategische personeelsplanning, duurzame inzetbaarheid en excellent werkgeverschap.
• De keuze om via het zwaartepunt brede welvaart agenda zettend te worden, wordt onvoldoende gerealiseerd. De herkenbaarheid en inhoud scherp maken is een van de beheersmaatregelen. Dit zowel intern als naar de buitenwereld. Daarnaast keuzes maken op basis van het beleid.
• Door de actuele ontwikkelingen realiseren we niet de gewenste instroom van internationale studenten. Beheersmaatregelen zijn het aangaan van nieuwe strategic partnerships en een visie op de positie van internationalisering.
• De bouwkosten, energieprijzen, inflatie en rente stijgen dusdanig waardoor er onvoldoende middelen beschikbaar komen om onze doelstellingen te realiseren. Als beheersmaatregel spelen we in op de ontwikkelingen hiervan en maken we op basis hiervan keuzes. Daarnaast wordt er jaarlijks budget gereserveerd voor mogelijke stijging van de energieprijzen.
• De kwaliteit van het onderwijs en onderzoek is niet op orde, waardoor we ontevreden studenten en/of werkveld hebben of onvoldoendes halen bij accreditaties. Als beheersmaatregel zorgen we ervoor dat we zowel de kwaliteit alsook de accreditaties en visitaties op orde hebben, mede door ondersteuning vanuit de sterteams. Tevens zorgen we voor voldoende gekwalificeerde docenten en onderzoekers.
• Door de veelheid aan opleidingen met te weinig instroom kunnen we de gestelde doelen niet realiseren. Als beheersmaatregel voeren we portfoliodiscussies, schetsen we scenario’s en maken we keuzes. Hierbij zetten we in op brede bachelors en kiezen we waar we willen excelleren. Hierbij realiseren we een extra profiel waardoor de aantrekkingskracht buiten de regio vergroot wordt.

De hogeschool rapporteert over de activiteiten in het kader van de voor de hogeschool relevante thema’s uit de notitie ‘Helderheid in de bekostiging van het hoger onderwijs’; OCW, 29 augustus 2003, ‘Aanvulling op de notitie ‘Helderheid in de bekostiging van het hoger onderwijs’; OCW, 27 augustus 2004 en de aanvulling op de beleidsregel ‘Investeren met publieke middelen in private activiteiten’; OCW, 21 april 2021. Conform de richtlijnen zijn we verplicht om over de thema’s 1, 2, 4 en 8 te rapporteren, welke onderstaand is weergegeven. Per thema is de omschrijving uit de notitie opgenomen en vervolgens is de verantwoording weergegeven.