12 Financieel jaarverslag

De liquiditeit geeft de mate aan waarin onze hogeschool in staat is op korte termijn aan haar verplichtingen te voldoen.

De solvabiliteit geeft de mate aan waarin onze hogeschool in staat is op langere termijn aan haar verplichtingen te voldoen.

Het publiek eigen vermogen geeft de hoeveelheid eigen vermogen weer die een onderwijsinstelling redelijkerwijs nodig heeft voor een gezonde bedrijfsvoering.

Het resultaat over 2022 bedraagt € 10,4 miljoen positief en is daarmee € 7,2 miljoen hoger dan begroot. Dit resultaat bestaat conform de jaarrekening voor € 12,2 miljoen positief uit resultaat publieke gelden en voor € 1,8 miljoen negatief uit resultaat private gelden. In onderstaande toelichting worden de in 2022 gerealiseerde cijfers afgezet tegen de begroting. Een toelichting van de gerealiseerde cijfers 2022 ten opzichte van de gerealiseerde cijfers 2021 is opgenomen in de jaarrekening.

Toelichting baten

• In de jaarbegroting 2022 is uitgegaan van een bedrag aan rijksbijdragen van € 193,1 miljoen. De realisatie is uitgekomen op € 215,7 miljoen en is daarmee € 22,6 miljoen hoger dan begroot. De toename is te verklaren door: € 15,7 miljoen compensatie ter dekking van de halvering van de collegegelden, € 5,4 miljoen loon- en prijscompensatie, € 1,0 miljoen in verband met extra doeltoewijzingen (o.a. noodsteun Oekraïne), € 0,4 miljoen extra besteding NPO-middelen en € 0,1 miljoen in verband met een hoger gerealiseerde overige rijksbijdragen. Gedurende 2022 is er in totaal € 36,3 miljoen aan NPO-middelen ontvangen. Van deze € 36,3 miljoen is een bedrag van € 2,2 miljoen opgenomen op de balans, waarmee er totaal voor € 8,0 miljoen aan NPO-middelen is opgenomen op de balans. Deze middelen zullen ingezet worden in 2023 en 2024.
• De gerealiseerde subsidiebaten 2022 zijn € 1,5 miljoen hoger dan begroot. Deze toename wordt veroorzaakt doordat de subsidiebaten voor 2022 conservatief waren begroot. Bij de totstandkoming van de begroting 2022 waren de vooruitzichten als gevolg van corona onzeker.
• De baten uit college-, cursus- en examengelden zijn € 13,4 miljoen lager dan begroot. De daling ten opzichte van de begroting wordt voornamelijk veroorzaakt door het prijseffect (halvering collegegelden). Het prijseffect is gecompenseerd middels de NPO-middelen die zijn verantwoord onder de rijksbijdragen.
• De baten werk in opdracht van derden zijn € 0,7 miljoen lager dan begroot.
• De overige baten zijn € 0,8 miljoen hoger dan begroot.

Toelichting lasten

• De personeelslasten zijn € 3,1 miljoen lager dan begroot. De afwijking wordt enerzijds veroorzaakt door het achterblijven van de begrote stijging in de formatie. Anderzijds heeft er een stijging van de gemiddelde personele last plaats gevonden als gevolg van CAO stijgingen (4% structureel en een eenmalige uitkeringen ad € 600).
• De gerealiseerde afschrijvingslasten van € 13,1 miljoen liggen in lijn met de begrote afschrijvingslasten.
• De huisvestingslasten zijn € 1,7 miljoen hoger dan begroot. Deze stijging wordt veroorzaakt door een overschrijding in de energielasten als gevolg van gestegen prijzen op de wereldmarkt en door een overschrijding van de onderhoudslasten als gevolg van stijgende materiaalkosten. Daarnaast is er gedurende 2022 meer correctief onderhoud uitgevoerd.
• De overige lasten zijn € 5,4 miljoen hoger dan de begrote overige lasten. Een algemene oorzaak van de overschrijding betreft het stijgende prijspeil gedurende 2022. Verder wordt de overschrijding veroorzaakt door hogere advieskosten in verband met het ontwikkelen van een studiecoachmonitor.
• De financiële baten en lasten zijn € 0,3 miljoen lager dan begroot. De onderbesteding wordt veroorzaakt door de gestegen rente waardoor er een rentevergoeding is ontvangen over de aangehouden liquide middelen.

Het meerjarenperspectief voor de boekjaren 2024-2027 is opgesteld aan de hand van de realisatie 2022, de begroting 2023, de huidige studentenaantallen, de verwachte ontwikkeling van het marktaandeel op basis van de referentieramingen 2022 en de actuele CBS cijfers.

Uit bovenstaande overzicht blijkt dat het aantal studenten bij NHL Stenden vanaf 2023 daalt. Deze daling is gebaseerd op de inschatting van NHL Stenden Hogeschool, de referentieramingen van het ministerie van OCW en de ontwikkeling van het aantal 15-19 jarigen in regio Noord-Nederland (op basis van CBS cijfers). Als gevolg van de krimp in het studentenaantal zal het marktaandeel van NHL Stenden dalen naar 4,5% in 2027.

De verwachting is dat het aantal FTE bij NHL Stenden de komende jaren afneemt. Dit is het gevolg van de verwachte daling van het aantal studenten bij NHL Stenden en het afnemen van de NPO–middelen. Door het afnemen van de NPO-middelen zal de student/FTE ratio de komende jaren stijgen.

De balans geeft inzicht in de ontwikkeling van de bezittingen, schulden en het vermogen. In de meerjarenbegroting wordt verondersteld dat de liquiditeiten gelijk zijn aan de gerealiseerde baten en lasten. Uitzondering hierop zijn de niet-normatief toegekende NPO-middelen, deze zijn ontvangen in 2021 en 2022 en zullen deels worden ingezet in 2023 en 2024.

In de meerjarenbegroting is rekening gehouden met de investeringsbegroting. De gespecificeerde investeringsbegroting ziet er als volgt uit:

Onder de financiële vaste activa is een deelneming in Coöperatie Maritiem Academie Holland U.A. opgenomen. Daarnaast zijn er twee leningen u/g opgenomen. Op deze leningen vindt jaarlijks een minimale aflossing plaats. De verwachting is dat de resultaten uit de deelneming het effect van de aflossingen op de lening compenseren waardoor de stand van de financiële vaste activa de komende jaren gelijk blijft.

In de meerjarenbalans is verondersteld dat de vlottende activa per saldo nagenoeg gelijk blijven.

De liquide middelen zijn een resultante van het cashflow overzicht. In 2023 en 2024 is er ondanks de positieve geprognotiseerde resultaten een daling te zien in de liquiditeiten. Deze daling is onder andere het gevolg van het doorschuiven van de NPO-middelen 2023 (€ 4,9 miljoen) en 2024 (€ 3,1 miljoen). 

Het resultaat voor 2022 bedraagt € 10,4 miljoen positief. Dit resultaat wordt toegevoegd aan het eigen vermogen. Voor de jaren 2023 t/m 2027 neemt het eigen vermogen jaarlijks toe met het begrote resultaat, waarmee het eigen vermogen in 2027 € 102,1 miljoen zal bedragen.

NHL Stenden verwacht dat vanaf 2023 de dotaties en onttrekkingen per saldo in evenwicht zijn als gevolg van het bereiken van een ideaalcomplex ten aanzien van de voorzieningen.

Gedurende 2022 is er een lening van € 10,0 miljoen aangetrokken. Vanaf 2023 tot en met 2026 zal jaarlijks circa € 3,8 miljoen worden afgelost op de langlopende schulden. Gedurende 2026 daalt de jaarlijkse aflossing naar € 2,5 miljoen omdat een van de langlopende lening op dat moment volledig is afgelost. We zien dan ook dat het saldo langlopende schulden afneemt tot € 28,1 miljoen per eind 2027.

De kortlopende schulden laten gedurende 2023 en 2024 een daling zien. Deze daling wordt voornamelijk veroorzaakt door de vrijval van de doorgeschoven NPO-middelen (€ 8,0 miljoen). Vanaf 2024 blijven de kortlopende schulden nagenoeg gelijk. In de kortlopende schulden zijn ook de collegegelden (circa € 20 miljoen) opgenomen die reeds zijn ontvangen per balansdatum en betrekking hebben op acht maanden van het daaropvolgende boekjaar. Dit zijn dus geen crediteuren die een betaling verlangen, maar studenten die onderwijs willen genieten in het volgende boekjaar.

De begroting 2023 van NHL Stenden sluit op € 2,0 miljoen.

De personele lasten zijn in de begroting opgenomen op basis van het prijspeil ultimo 2022. Mogelijke stijgingen ten gevolge van cao-afspraken zijn niet meegenomen. Er wordt verondersteld dat deze worden gecompenseerd in de rijksbijdrage. De huisvestings- en overige lasten zijn opgenomen op basis van de meest actuele inschatting, inclusief prijsstijgingen.

De incidentele NPO-middelen hebben we in de rijksbijdrage 2021 en 2022 als ‘niet-normatief’ ontvangen. De niet-normatieve rijksbijdragen mogen over de verschillende jaren (2021 – 2024) worden verdeeld. Een deel hiervan zetten we in de jaren 2023 en 2024 nog in voor de uitvoering van ons plan ‘Flexibel herstellen’. Hierdoor zitten deze middelen wel in de winst- en verliesrekening, maar zijn het geen ontvangsten voor 2023 en 2024. In de meerjarenbegroting hebben we hier rekening mee gehouden.

In het meerjarenperspectief (2024-2027) is geen rekening gehouden met loon- en prijsstijgingen. De veronderstelling is dat mogelijke loon- en prijsstijgingen worden gecompenseerd in de rijksbijdrage

De rijksbijdrage in de meerjaren winst- en verliesrekening is gebaseerd op de verwachting van het studentenaantal in combinatie met het meerjarige financiële macrokader zoals dat door het ministerie van OCW is gepubliceerd. In het totale hbo wordt op basis van demografie een dalend aantal studenten verwacht. Voor het noorden van het land is dat effect nog wat sterker. NHL Stenden houdt daarbij rekening met een licht dalend marktaandeel. Dit licht dalende marktaandeel in combinatie met een dalend meerjarig financieel macrokader resulteert vervolgens, ondanks de doorgeschoven NPO-middelen, in een lagere rijksbijdrage vanaf 2023.

De afgelopen jaren zijn er middels de rijksbijdrage incidentele NPO-middelen ontvangen (2021: € 26,1 miljoen / 2022: € 36,3 miljoen), deze ontvangen middelen nog niet volledig uitgegeven. Een deel van de NPO-middelen is daarom via de balans doorgeschoven naar 2023 (€ 4,9 miljoen) en 2024 (€ 3,1 miljoen).

De collegegelden in de meerjarenbegroting zijn bepaald op basis van de ingeschatte studentenaantallen per 1 oktober t-1 (eerste acht maanden van het jaar) en ingeschatte student aantallen per 1 oktober t-0 (laatste vier maanden van het jaar).  Hierbij is (op basis van een meerjarig ervaringscijfer) rekening gehouden met uitval inclusief de bijbehorende restitutie. De collegegelden laten in 2024 een stijging zien ten opzichte van 2023 als gevolg van het afschaffen van de halvering van het collegegeld voor de eerste instroom in het hbo en daarnaast voor de studenten in het 2^e jaar van een lerarenopleiding. Vanaf 2024 dalen de collegegelden voor NHL Stenden als gevolg van de dalende studentenaantallen.

De subsidiebaten, baten in opdracht van derden en overige baten zijn voor de prognose 2024 t/m 2027 conform de begroting 2023 opgenomen.

De personele lasten laten een daling zien gedurende de periode 2024 t/m 2027. De studentenaantallen van NHL Stenden dalen wat resulteert in een daling van de benodigde bezetting. De afgelopen jaren zijn er NPO-middelen ontvangen wat heeft geresulteerd in het aannemen van extra personeel om de studenten extra ondersteuning te bieden. De NPO-middelen zijn incidenteel toegekend voor in eerste instantie de jaren 2021 en 2022 en uiteindelijk mogen ze ook worden ingezet in 2023 en (uitloopjaar) 2024. Dit betekent dat deze extra ondersteuning de komende jaren wordt afgebouwd. 

De begrote afschrijvingslasten zijn gerelateerd aan de meerjareninvesteringsbegroting.

De huisvestingslasten 2024 t/m 2027 zijn stabiel en dalen licht ten opzichte van de begrote huisvestingslasten 2023. NHL Stenden verwacht de komende jaren een lager investeringsniveau in vastgoed en besparingen in het energieverbruik.

De overige lasten 2024 t/m 2027 zijn stabiel en conform de begrote overige lasten 2023.

De financiële lasten dalen de komende jaren als gevolg van de reguliere aflossingen op de langlopende schulden.

Onze hogeschool besteedde in het kader van de Grand Tour delen van het onderwijs uit aan de internationale Grand Tourlocaties. In 2022 namen 747 studenten deel aan de Grand Tour. In totaal volgden deze studenten 1213 modulen op één van de locaties. De locaties ontvingen daarvoor € 2,0 miljoen. Om studenten van de Hotel Management School (Ad, bachelor en master) in het kader van Real World Learning een realistische leeromgeving aan te kunnen bieden, bestaat het leerbedrijf NHL Stenden Hospitality Group BV (NHG BV). NHL Stenden Hospitality Group BV is een integraal onderdeel van het curriculum van de Hotel Management School en heeft vestigingen in Leeuwarden en in Emmen (Stones). MeetingU is het eventorganisatie bureau van leerbedrijf NHG BV. In 2022 participeerden eerste-, tweede- en derdejaars Hotel Management School studenten in dit leerbedrijf. NHL Stenden Hospitality Group BV ontving € 2,8 miljoen voor het totale leerbedrijf en al het uitbestede onderwijs dat zij uitvoeren voor Hotel Management School en de eerste-, tweede- en derdejaars studenten. NHL Stenden verantwoordt zich hier over het uitbesteden van (delen van het) bekostigd onderwijs aan zowel niet als wel bekostigde instellingen, tegen betaling van de geleverde prestatie.

Grand Tour
Wat heeft NHL Stenden uitbesteed?
NHL Stenden heeft in 2022 bachelor studenten in het kader van de Grand Tour in de gelegenheid gesteld één of twee modulen (maximaal een semester) te studeren aan één van de Grand Tour partnerlocaties van NHL Stenden.

Vanuit welke overwegingen?
Vanuit het profielkenmerk internationalisering heeft NHL Stenden het Grand Tour-concept ontwikkeld, waarmee zij studenten de mogelijkheid biedt om één of twee periodes (maximaal een semester) te studeren aan één van de Grand Tour partnerlocaties van NHL Stenden. Het Grand Tour-concept biedt studenten de kans een unieke ervaring op te doen in het buitenland, met programma’s die worden verzorgd op een gelijk kwaliteitsniveau en die plaatsvinden in een veilige context. De Grand Tour staat in principe open voor studenten van alle opleidingen van alle vestigingen.

NHL Stenden Hospitality Group BV
Wat heeft NHL Stenden uitbesteed?
NHL Stenden Hospitality Group BV is een leerbedrijf van en voor vooral de NHL Stenden Hotel Management School. Elk jaar, zo ook in 2022, participeren studenten in dit leerbedrijf waar zij praktijkonderwijs ontvangen.

Vanuit welke overwegingen?
Binnen het NHL Stenden onderwijsconcept Design Based Education nemen leerbedrijven een belangrijke plaats in. Leerbedrijven zijn een beschermde omgeving waarin de student de leerdoelstellingen kan verwezenlijken. In een leerbedrijf van NHL Stenden oefent de student relevante competenties door op een werkplek in de rol van werknemer realistische beroepstaken uit te voeren op hbo-niveau. De leerbedrijven voeren op commerciële basis werkzaamheden uit binnen de hogeschool en voor externe partijen. De studenten werken uitsluitend onder begeleiding van docenten.

Meeting u
Wat heeft NHL Stenden uitbesteed?
Meeting u is onderdeel van NHL Stenden Hospitality Group BV en verzorgt vooral in opdracht van onderdelen van NHL Stenden congressen, studiedagen, evenementen, accreditaties en getuigschriftenuitreikingen. Meeting u is een leerbedrijf, waarin studenten worden opgeleid in het organiseren van meetings en events.

Vanuit welke overwegingen?
Binnen het NHL Stenden onderwijsconcept Design Based Education nemen leerbedrijven een belangrijke plaats in. Leerbedrijven zijn een beschermde omgeving waarin de student de eigen leerdoelstellingen kan verwezenlijken. In een leerbedrijf van Stenden oefent de student relevante competenties door op een werkplek in de rol van werknemer realistische beroepstaken uit te voeren op hbo-niveau. De leerbedrijven voeren op commerciële basis werkzaamheden uit binnen de hogeschool en voor externe partijen. De studenten werken uitsluitend onder begeleiding van docenten.

Overige vormen van samenwerking
Naast deze uitbestedingen werkt NHL Stenden op diverse punten samen met andere bekostigde instellingen, waarbij partijen hun aandeel inbrengen in een gemeenschappelijk product, zonder strikt genomen onderwijstaken uit te besteden in de zin van ‘Helderheid’ en ‘Aanvulling op Helderheid’. Onderstaande voorbeelden illustreren dit.

Academische Pabo (AOLB)
Deze opleiding, die in september 2010 in Groningen van start ging, is een samenwerkingsverband tussen de Rijksuniversiteit Groningen, de Hanzehogeschool Groningen en NHL Stenden. Genoemde instellingen bieden met deze opleiding studenten de mogelijkheid zowel de hbo-bachelor ‘Leraar Basisonderwijs’ als de WO-bachelor ‘Pedagogische Wetenschappen’ te behalen. Het betreft hier een samenwerkingsverband, waarin partijen hun aandeel in het onderwijs inbrengen en zelf uitvoeren. Formeel wordt er niets uitbesteed.

De opleidingen Life Sciences zijn een 8.1 WHW-samenwerking met hogeschool Van Hall Larenstein (locatie Leeuwarden).

De Master Kunsteducatie (MKE) is een joint degree en wordt uitgevoerd in samenwerking met de Hanzehogeschool Groningen.

Vanaf 15 april 2021 is de nieuwe beleidsregel ‘Investeren met publieke middelen in private activiteiten’ van kracht. De nieuwe beleidsregel verduidelijkt een aantal relevante begrippen en geeft toelichting over de voorwaarden waaronder het is toegestaan met publieke middelen te investeren in private activiteiten, inclusief de wijze van verantwoording. NHL Stenden voldoet aan de voorwaarden waaronder een hogeschool publieke middelen mag investeren in private activiteiten.

Internationale Grand Tour locaties
NHL Stenden heeft werkzaamheden op het gebied van het onderwijsprogramma verricht voor de verschillende internationale campussen en de daarmee samenhangende directe kosten doorbelast. De doorbelaste directe kosten zijn onderdeel van de financiële verantwoording van een internationale campus, c.q. houdstermaatschappij. Daarnaast brengt NHL Stenden de indirecte kosten in verband met de bestuurs- en beheersactiviteiten ten behoeve van de ’internationale campussen’ in rekening bij het private domein. Hiermee zijn alle kosten van activiteiten verrekend die vanuit het publieke domein zijn verricht ten behoeve van private activiteiten. In 2022 is er € 16 duizend doorbelast op basis van de reguliere doorbelasting.

Omschrijving:

1. Buitenlandse studenten in het buitenland die deelnemen aan distance learning (leren op afstand) via een Nederlandse instelling;
2. Buitenlandse studenten die in feite (grotendeels) in het buitenland studeren;
3. Buitenlandse studenten die in Nederland een deel van de opleiding c.q. stage volgen;
4. Studenten die het laatste jaar zowel bij een buitenlandse als een Nederlandse hogeschool zijn ingeschreven en die een Nederlands diploma behalen.

Verantwoording
Het betreft hier niet-NHL Stenden-studenten die studeren aan een buitenlandse instelling en gebruikmaken van een uitwisselingsprogramma en een deel van hun studie volgen aan onze hogeschool. Bij NHL Stenden was dit in het verslagjaar 2022 niet aan de orde. Er was sprake van uitwisselingsstudenten. Het totaal aantal NHL Stenden-studenten dat in 2022 participeerde in een uitwisselingsprogramma bedroeg 329, van wie 277 in Europa en 52 daarbuiten. Daar staan in 2022 210 exchangestudenten tegenover, die door NHL Stenden zijn ontvangen. Deze studenten studeerden een semester op één van onze locaties in Nederland.

Omschrijving
Instellingen ontwikkelen maatwerktrajecten waarbij een derde - een externe organisatie of bedrijf - een bijdrage betaalt voor het op maat maken van een bestaande opleiding.

Verantwoording
Alle maatwerktrajecten waarover wordt gerapporteerd, betreffen reguliere opleidingen, waarbij NHL Stenden aanvullende inspanningen verricht tegen geëxpliciteerde meerkosten voor rekening van de vragen de partij. In geen van deze trajecten is sprake van ingrepen in het reguliere publiek opleidingsprogramma, noch in de inhoud, noch in de omvang.

NHL Stenden biedt de maatwerktrajecten aan onder voorwaarden conform de notitie ‘Helderheid’. Zo wordt er gewerkt met een contract, waarin de bedrijfsvraag en de inspanningen van NHL Stenden worden geëxpliciteerd, als ook de meerkosten voor het bedrijf van de aanvullingen op het reguliere programma. Vanzelfsprekend is het bedrijf ook geïnformeerd over alle randvoorwaarden die publieke bekostiging en CROHO-registratie betreffen.

Daarnaast volgen studenten ten minste twee derde van de opleiding in het kader van deze maatwerktrajecten op een locatie van NHL Stenden, conform de ‘Beleidsregel doelmatigheid hoger onderwijs’. De (hoofd)vestigingsplaats van de genoemde bedrijven waarmee NHL Stenden een maatwerktraject is overeengekomen, is nadrukkelijk niet de vanzelfsprekende locatie waar (een deel van) de betreffende opleiding plaats heeft gevonden in 2022.

Voor het overige betreft het in alle genoemde gevallen een reguliere opleiding, die ook werd en wordt aangeboden aan (andere) studenten die aan de normale toelatingseisen voldoen. Het overzicht van de maatwerkcontracten voor 2022 ziet er als volgt uit.

Bachelor en Associate Degree Ondernemerschap & Retail Management
Aanbieder: NHL Stenden Hogeschool, Academie Commerce & International Business Maatwerktraject voor (aantal studenten):

• Albert Heijn (89)
• Dekamarkt (9)
• Hoogvliet (17)
• Vomar (8)
• Plus (65)